AETHER COMMONS: Refracted Cosmologies

Stefan Gierowski przez sześć dekad badał jedną, niemożliwą do wyczerpania kwestię: Co to oznacza, że materia zatrzymuje światło? Nie po to, żeby je odtworzyć ani żeby je zilustrować – lecz po to, żeby stać się czynnikiem umożliwiającym światłu wyzwolenie procesu myślowego.

Gierowski zaobserwował, że fizycy nie są zgodni co do tego, jaka jest natura światła, czy jest ono falą czy cząstką, czymś ciągłym czy nieciągłym — i przyjął tę niepewność za filozoficzną podstawę swojej praktyki artystycznej. Każde płótno to nieustanny powrót, nigdy rozstrzygnięcie. Niedomknięcie jest tu zamierzone: to rodzaj intelektualnej uczciwości wobec tego, co opiera się ostatecznemu zdefiniowaniu.

Wystawa „Wspólnota eteru: spotkanie kosmologii” wciąga malarstwo Gierowskiego w dialog z jedenastoma współczesnymi artystkami i artystami z całego świata. Tytuł zawiera w sobie dwie idee: „eter” jako starożytne określenie medium umożliwiającego rozprzestrzenianie się światła — oraz przestrzeń „wspólnoty”, w której mogą się spotykać różne tradycje myślenia, nie tracąc przy tym nic ze swoich odrębności.

Wystawa nie zamierza przedstawiać jedynej wyłącznej opowieści o świetle. Przeciwnie, proponuje, żeby zjawisko to rozumieć na wiele sposobów — jako siłę żywiołu, jako konstrukt percepcyjny, jako pojęcie z zakresu wiedzy o kulturze, jako czynnik kosmologiczny — i pragnie przekonać widzów, że te rozmaite rozumienia wcale nie są ze sobą sprzeczne, lecz generatywne. Każde wzbogaca pozostałe. Każde uwidacznia coś, na co inne nie zwracają uwagi.

Wystawa jest zorganizowana wokół trzech wątków. „Alchemia materii” – którą zgłębiają El Anatsui, Satch Hoyt, Zizipho Poswa, Andile Dyalvane i Mona Hatoum – zadaje pytanie, co się dzieje, kiedy światło nie zostaje naniesione na materię, lecz uwalnia się z niej samej. Znajdziemy tu świetlistość odkrytą w metalicznych strukturach, w potłuczonym szkle, w przepalonej glinie lub rozproszoną przez dziesięć tysięcy czarnych kul. „Pola percepcji” — eksplorowane przez Olafura Eliassona, Juliana Kyusang Lee, Alessandrę Carosi i Williama Kentridge’a – analizują światło jako warunek zaistnienia świadomości: w jaki sposób oko konstruuje kolor, jak utrzymywanie uwagi na pojedynczym zjawisku może generować niemożliwą do zniwelowania różnicę. „Poszerzanie języka światła” – którego podejmują się Modupeola Fadugba i Esther Mahlangu – przyjmuje taki system myślenia, w którym intensywność chromatyczna, zgeometryzowany kształt i przenikanie światła przez powierzchnię są formami przekazu kulturowego, nie zaś dekoracją.

Obrazy Stefana Gierowskiego są rozmieszczone w przestrzeni wystawy niczym centra grawitacji. Nie zakotwiczają współczesnych prac w historycznym precedensie – wchodzą z nimi w aktywny dialog. Cisza jego płócien spotyka się z dźwiękiem instalacji Lee, mrok jego późnych olejów natrafia na rozbłyski czarnych marmurów Mony Hatoum, geometria jego pracy z 1975 roku mówi tym samym językiem co płaszczyzny Mahlangu.

Niniejsza wystawa została pomyślana nie jako pomnik czegoś, co zostało już rozstrzygnięte, lecz jako propozycja przedstawienia problemu, do którego rozważania warto stale wracać. W tej przestrzeni światło nie jest metaforą. Jest rzeczywistym przedmiotem dociekań – dostępnym każdej osobie, która tu wchodzi, odbijanym na inny sposób przez każdy element, który je przyjmuje.

Azu Nwagbogu

kurator: Azu Nwagbogu
asystent kuratora: Nkhensani Mkhari
koordynacja: Aleksandra Unieżycka
współpraca: Martyna Modzelewska
komunikacja: Lena Pierga
montaż: Jakub Antosz, Nikodem Biegowski, Bartłomiej Buczek, Piotr Kowalski
opieka konserwatorska: Urszula Kusz
projekt graficzny: Alicja Kobza
wsparcie ze strony rady: Natalia Gierowska
prezes zarządu: Łukasz Dybalski

wystawa czynna: od 31 maja do 18 października 2026

FUNDACJA STEFANA GIEROWSKIEGO
plac Dąbrowskiego 8/11
00-055 Warszawa, Polska
www.fundacjagierowskiego.pl

//

The Stefan Gierowski Foundation has the pleasure of inviting you to the exhibition

AETHER COMMONS: Refracted Cosmologies

opening: Saturday, May 30 at 5 p.m.

artists: El Anatsui, Alessandra Carosi, Andile Dyalvane, Olafur Eliasson, Modupeola Fadugba, Stefan Gierowski, Mona Hatoum, Satch Hoyt, William Kentridge, Julian Kyusang Lee, Esther Mahlangu, Zizipho Poswa

curator: Azu Nwagbogu

Stefan Gierowski spent six decades investigating a single and inexhaustible question: what does it mean for matter to hold light? Not to represent it, not to illustrate it, but to become the condition in which light thinks.

Gierowski observed that physicists cannot agree on what light fundamentally is—wave or particle, continuous or discrete—and he accepted this uncertainty as the philosophical ground of his practice. Each canvas is a sustained return, not a resolution. The incompleteness is deliberate: a form of intellectual honesty before something that resists final description.

“Aether Commons: Refracted Cosmologies” brings Gierowski’s painting into dialogue with eleven contemporary artists from across the world. The title holds two ideas at once: “aether” as the ancient name for the medium through which light moves, and “commons” as the shared space where diverse traditions of thought can meet without being flattened into each other.

The exhibition does not argue for a single account of light. It proposes, instead, that light has been understood in many ways—as elemental force, as perceptual construction, as cultural knowledge, as cosmological condition—and that these different understandings are not competing but generative. Each enriches the others. Each makes visible something the others cannot.

Three strands organise the exhibition’s inquiry. “Material Alchemy”—investigated through the work of El Anatsui, Satch Hoyt, Zizipho Poswa, Andile Dyalvane, and Mona Hatoum—asks what happens when light is not applied to matter but released from within it: the luminosity discovered in accumulated metal, in crushed glass, in fired clay, in the dispersal of ten thousand black spheres. “Perceptual Fields”—explored by Olafur Eliasson, Kyu Sang Lee, Alessandra Carosi, and William Kentridge—investigates light as a condition of consciousness: how the eye constructs colour, how sustained attention to a single phenomenon generates inexhaustible difference. “Expanding Light’s Vocabulary”—carried by Modupeola Fadugba and Esther Mahlangu—honours the knowledge systems in which chromatic intensity, geometric form, and the passage of light through surface are forms of cultural transmission, not decoration.

Gierowski’s paintings are distributed throughout the space as gravitational centres. They do not anchor the contemporary works in historical precedent; they enter into active dialogue with them. The silence of his canvases meets the sound of Lee’s installation; the darkness of his late oils meets the dispersal of Hatoum’s marbles; the geometry of his 1975 work speaks the same language as Mahlangu’s Ndebele fields.

This exhibition was conceived not as a monument to what has been resolved, but as a proposal about what remains worth returning to. Light, in this space, is not a metaphor. It is the actual substance of the inquiry, available to everyone who enters, refracted differently by everything that holds it.

Azu Nwagbogu

curator: Azu Nwagbogu
assistant curator: Nkhensani Mkhari
coordination: Aleksandra Unieżycka
cooperation: Martyna Modzelewska
communication: Lena Pierga
installation: Jakub Antosz, Nikodem Biegowski, Bartłomiej Buczek, Piotr Kowalski
art conservator supervision: Urszula Kusz
graphic design: Alicja Kobza
support from the council: Natalia Gierowska
president of the board: Łukasz Dybalski

exhibition: 31 May–18 October 2026

STEFAN GIEROWSKI FOUNDATION
8/11 Dąbrowskiego Square, 00-055 Warsaw
www.fundacjagierowskiego.pl

Honorowy patronat Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego
Honorary Patronage of the Minister of Culture and National Heritage